Kalendarz to nie tylko spis dni, tygodni i miesięcy. To społeczna umowa, która porządkuje czas i rytm życia. Zanim zaczęliśmy korzystać z kalendarza gregoriańskiego, sposób odmierzania czasu przechodził wiele zmian. Obecny porządek zawdzięczamy reformie, którą w XVI wieku przeprowadził papież Grzegorz XIII. W jej wyniku pominięto dziesięć dni starego kalendarza juliańskiego. Polska przyjęła zmiany od razu, ale rodzime nazwy miesięcy, które istniały dużo wcześniej, szybko wyparły łacińskie odpowiedniki.
Od czego powstały nazwy miesięcy? Ich historia jest fascynująca
Polskie nazwy miesięcy tworzą swoisty kalendarz dawnego życia na wsi. Każda z nich jest krótką opowieścią o tym, co działo się w przyrodzie i gospodarstwie. To zapis czasu oparty nie na datach, lecz na uważnej obserwacji świata.
- Styczeń otwiera rok jako czas przejścia - symboliczny styk tego, co stare, z tym, co nowe. Był to również okres intensywnych prac, w tym wyrębu drzew oraz pierwszych przygotowań do kolejnych sezonów.
- Luty wywodził się ze staropolskiego określenia oznaczającego srogość i ostrość, co bezpośrednio nawiązuje do mrozów panujących zwykle o tej porze roku.
- Marzec należy do wyjątków, ponieważ ma rodowód łaciński - źródłem było słowo Martius, odnoszące się do Marsa, rzymskiego boga wojny.
- Kwiecień wiąże się z czasownikiem kwitnąć, co jasno wskazuje na okres intensywnego rozwoju roślin i pojawiania się pierwszych kwiatów.
- Maj również nie ma słowiańskich korzeni - pochodzi od imienia rzymskiej bogini Mai, opiekunki wzrostu i płodności.
- Czerwiec nawiązuje do czerwca, czyli niewielkiego owada, z którego dawniej pozyskiwano czerwony barwnik wykorzystywany do farbowania tkanin.
- Lipiec odwołuje się do kwitnącej w tym czasie lipy; w języku staropolskim funkcjonowały także formy takie jak "lipień" czy "lipnik".
- Sierpień pochodzi od sierpa - podstawowego narzędzia używanego podczas żniw.
- Wrzesień wywodzi się od kwitnących w tym czasie wrzosów, charakterystycznych dla krajobrazu wczesnej jesieni.
- Październik odnosi się do paździerzy, czyli suchych części łodyg lnu i konopi powstających podczas ich obróbki, prowadzonej właśnie w tym miesiącu.
- Listopad wskazuje na czas opadania liści z drzew.
- Grudzień natomiast pochodzi od grud - zamarzniętych brył ziemi, typowych dla twardej, skutej mrozem gleby u progu zimy.
Skąd się wzięły nazwy dni tygodnia po polsku? Pojawiły się wraz z chrystianizacją
Nazwy dni tygodnia pojawiły się wraz z chrystianizacją i - podobnie jak nazwy miesięcy - nie są dziełem przypadku. Niedziela oznacza dzień wolny od pracy i wywodzi się od starosłowiańskiego określenia "ne delat", czyli "nie działać". Poniedziałek to dosłownie dzień następujący po niedzieli, a wtorek pochodzi od słowa „wtórny", czyli kolejny w porządku. Środa pierwotnie wyznaczała środek tygodnia, natomiast czwartek i piątek zawdzięczają swoje miana prostemu liczeniu kolejnych dni. Na tym tle wyróżnia się sobota, której określenie zapożyczono z tradycji żydowskiej. Słowo to pochodzi od szabatu - dnia świętego i wolnego od pracy w judaizmie. Warto przy tym pamiętać, że sam siedmiodniowy podział tygodnia jest znacznie starszy niż chrześcijaństwo. Jego źródeł upatruje się w kulturze babilońskiej, gdzie poszczególne dni wiązano z planetami i ciałami niebieskimi. Ten dawny kosmiczny porządek z czasem ustąpił prostszym, bardziej praktycznym nazwom, które do dziś funkcjonują w języku polskim.
Źródło: polszczyzna.pl, strefaucznia.edu.pl
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
