Jednego roku pod dębem leży zaledwie garść żołędzi, a kolejnego jest ich tak dużo, że trudno ich nie zauważyć. Tak duże różnice od dawna skłaniały ludzi do uważnego przyglądania się przyrodzie. Próbowano w ten sposób przewidzieć, czego można spodziewać się w następnych miesiącach.
Zanim prognozy pogody stały się łatwo dostępne, ludzie szukali wskazówek w otaczającej ich przyrodzie. Zwracali uwagę między innymi na zachowanie zwierząt, termin odlotu ptaków, ilość owoców jarzębiny i orzechów czy pojawiające się mgły. Obserwowali również dęby. Według dawnych przekonań wyjątkowo dużo żołędzi miało zwiastować długą, śnieżną i mroźną zimę. Takie obserwacje przekazywano z pokolenia na pokolenie, dlatego z czasem utrwaliły się jako jeden z ludowych sposobów przewidywania pogody.
Liczba żołędzi zależy między innymi od przebiegu poprzednich sezonów, kondycji drzewa, powodzenia kwitnienia oraz dostępności wilgoci i ciepła. Znaczenie ma również ilość energii, którą roślina może przeznaczyć na wytworzenie owoców. Duży urodzaj jest więc związany z rozwojem drzewa i warunkami, w których rosło. Po sezonach bardzo obfitego owocowania mogą następować lata, w których żołędzi pojawia się znacznie mniej. Różnice bywają widoczne nawet między dębami rosnącymi niedaleko siebie. Sama liczba owoców nie pozwala więc wiarygodnie określić, czy nadchodząca zima będzie wyjątkowo chłodna i śnieżna.
Jesienią żołędzie stają się pokarmem między innymi dla wiewiórek, sójek i innych zwierząt żyjących w lasach oraz parkach. Gdy dęby owocują szczególnie intensywnie, pożywienia jest więcej. Niewielką ilość można zebrać do prac plastycznych albo wykorzystać do wysiewu. W lasach i parkach większość żołędzi najlepiej jednak pozostawić na miejscu, aby mogły z nich korzystać zwierzęta.
Owoce dębów mogą gromadzić się na schodach, ścieżkach i podjazdach, a także trafiać do rynien czy pod zaparkowane samochody. Po deszczu szczególnej uwagi wymagają miejsca, po których poruszają się domownicy lub przechodnie. Mokre żołędzie na twardej nawierzchni mogą być śliskie, dlatego warto regularnie sprzątać je z ciągów komunikacyjnych. Zebrane owoce można przeznaczyć na odpady zielone, jeśli pozwalają na to lokalne zasady ich odbioru. Obfity urodzaj nie powinien natomiast stanowić podstawy do przewidywania wyjątkowo surowej zimy. Planując przygotowania do chłodniejszych miesięcy, lepiej kierować się aktualnymi prognozami pogody.