Serial Netfliksa "Heweliusz" wraca do jednej z najbardziej wstrząsających katastrof w powojennej historii Polski. Produkcja obiecuje spojrzenie oparte na dokumentach i relacjach świadków, ale jednocześnie sięga po środki typowe dla dramatu fabularnego. Gdzie przebiega granica między udokumentowanymi faktami a swobodną interpretacją twórców serialu? Różnice między ekranową wizją a rzeczywistym przebiegiem wydarzeń bywają znaczące.
Heweliusz to największa morska tragedia powojennej Polski. Co wydarzyło się naprawdę?
W nocy z 13 na 14 stycznia 1993 r. prom MF Jan Heweliusz płynący ze Świnoujścia do Ystad znalazł się w epicentrum gwałtownego sztormu na Bałtyku i zatonął u wybrzeży niemieckiej wyspy Rugii. Na pokładzie było 64 pasażerów, a uratowało się jedynie dziewięć osób. Bilans katastrofy do dziś czyni ją największą tragedią morską powojennej Polski.
Ustalenia komisji badającej wypadek nie pozostawiły wątpliwości, że nie była to wyłącznie wina żywiołu. Prom od lat borykał się z problemami technicznymi, miał za sobą pożar w 1986 roku i kolizje, a na krótko przed feralnym rejsem doszło do poważnego uszkodzenia furty rufowej. Jednostka wypłynęła mimo zastrzeżeń technicznych, a ekstremalne warunki pogodowe jedynie przyspieszyły katastrofę. Serial trafnie oddaje skalę chaosu i dramatyzm ostatnich godzin rejsu, w tym bezradność załogi wobec narastającej siły żywiołu.
Fakty i mity związane z Heweliuszem. Prawdziwy kapitan, fikcyjni członkowie załogi
Serial "Heweliusz" nie jest rekonstrukcją dokumentalną, co twórcy wyraźnie sygnalizują. Zdecydowana większość bohaterów nosi zmienione nazwiska lub jest postaciami całkowicie fikcyjnymi. Wyjątek stanowi kapitan Andrzej Ułasiewicz oraz jego najbliżsi; za zgodą rodziny, która udostępniła także archiwalne nagrania rozmów, występują oni pod prawdziwymi nazwiskami.
Pozostali członkowie załogi i pasażerowie są kompozycją losów wielu realnych osób albo postaciami stworzonymi na potrzeby scenariusza. Tak na przykład trzeci oficer Janusz Lewandowski jest w serialu reprezentowany przez fikcyjnego Witolda Skirmuntta, a armatora Euroafrica nazwano "Navica Ferries". Zmiana personaliów oficerów czy urzędników miała dać autorom większą swobodę narracyjną i ograniczyć ryzyko prawne. Efekt uboczny jest jednak taki, że serialowy świat miesza autentyczne wydarzenia z postaciami, których próżno szukać w oficjalnych raportach i aktach sprawy.
Śledztwo, teorie spiskowe i "ładunek specjalny". Co dodano na potrzeby fabuły?
Serial nie ucieka od kontrowersji. Porusza wątki znane z oficjalnych raportów: techniczne zaniedbania (uszkodzona furta rufowa i zignorowane ostrzeżenia przed rejsem) oraz poważne błędy podczas akcji ratunkowej. Te elementy są zgodne z faktami. Wiadomo, że prom wypłynął niesprawny, a ratunek przebiegał chaotycznie (wyziębieni rozbitkowie nie mieli sił, a pomoc nadeszła z opóźnieniem). W produkcji pojawia się postać oficera Piotra Bintera prowadzącego prywatne dochodzenie próbującego oczyścić kapitana z zarzutów i dotrzeć do prawdy ukrytej w tajemniczych "taśmach prawdy". Jak się jednak okazuje, taki bohater nigdy nie istniał. Wprowadzenie go do fabuły to zabieg czysto dramaturgiczny, mający spiąć opowieść i nadać jej tempo godne trzymających w napięciu thrillerów.
Podobnie jest z sugestiami o "specjalnym ładunku", czyli rzekomej ciężarówce z bronią na pokładzie, zainteresowaniu służb specjalnych wrakiem czy kolizji z inną jednostką. Żaden z tych wątków nie został potwierdzony w oficjalnych ustaleniach. Ostatecznie katastrofę uznano za efekt nałożenia się poważnych zaniedbań technicznych, presji ekonomicznej oraz ekstremalnych warunków pogodowych, a także opóźnionej i nieskutecznej akcji ratunkowej.
Choć "Heweliusz" nie jest wiernym zapisem wydarzeń, trafnie oddaje klimat początku lat 90. - czasów, w których odpowiedzialność często się rozmywała, a niewygodne fakty bywały zamiatane pod dywan. Serialowa "piramida kłamstw" ma swój odpowiednik w rzeczywistości, bowiem wokół katastrofy przez lata narastały niedopowiedzenia i spory o winę.
Źródła: zpopk.pl, kultura.onet.pl, national-geographic.pl
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
