Malta kojarzy się przede wszystkim ze słońcem, turkusową wodą i wakacjami nad Morzem Śródziemnym. Jednak największe skarby wyspy nie zawsze znajdują się na plażach. W jej stolicy można zobaczyć dzieła słynnych malarzy, wejść do dawnych siedzib rycerzy i zajrzeć do podziemnych pomieszczeń, w których podczas II wojny światowej zapadały ważne decyzje wojskowe. Wszystko to w mieście, które bez trudu można zwiedzać pieszo.
Stolica Malty Valletta zajęła pierwsze miejsce w kategorii miast w plebiscycie Readers' Choice Awards 2025 organizowanym przez magazyn podróżniczy "Condé Nast Traveller". W głosowaniu uczestniczyło ponad 182,5 tys. czytelników, którzy oceniali różne kierunki turystyczne. Valletta zdobyła tytuł najlepszego miasta świata w swojej kategorii, mimo że jest najmniejszą stolicą Unii Europejskiej pod względem powierzchni. Zajmuje około 0,8 kilometra kwadratowego, czyli mniej niż niejeden duży park miejski.
Na tak niewielkim obszarze znajduje się około 320 zabytków, co podkreśla UNESCO. Cała Valletta została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa już w 1980 roku. Jej historia rozpoczęła się w XVI wieku, po wielkim oblężeniu Malty przez wojska osmańskie. Rycerze Zakonu św. Jana postanowili wówczas wznieść nową, potężnie ufortyfikowaną stolicę. Budowę rozpoczęto w 1566 roku, a miasto otrzymało nazwę na cześć wielkiego mistrza Jeana Parisota de Valette. Ulice zaprojektowano w regularnej siatce, dzięki czemu nawet dziś łatwo odnaleźć drogę między najważniejszymi atrakcjami.
Jednym z najważniejszych zabytków Valletty jest konkatedra św. Jana. Z zewnątrz wygląda dość skromnie, ale jej wnętrze zachwyca bogactwem barokowych zdobień, marmurowymi posadzkami i złoconymi detalami. Świątynię wzniesiono w latach 70. XVI wieku, a jej wystrój rozbudowywano w kolejnych dziesięcioleciach. Najcenniejszym dziełem znajdującym się w konkatedrze jest "Ścięcie św. Jana Chrzciciela" Caravaggia, jedyny znany obraz podpisany przez artystę. To również największe płótno w dorobku włoskiego malarza.
Miłośnicy historii powinni odwiedzić także Pałac Wielkiego Mistrza, który przez ponad dwa stulecia był siedzibą władz Zakonu Maltańskiego. Dziś pełni funkcje państwowe, a część jego reprezentacyjnych pomieszczeń można zwiedzać. Na uwagę zasługują również zbrojownia z kolekcją rycerskiego wyposażenia oraz Fort św. Elma, w którym działa Narodowe Muzeum Wojny.
Nie wszystkie ciekawe miejsca w Valletcie znajdują się na powierzchni. Pod Górnymi Ogrodami Barrakka rozciąga się kompleks Lascaris War Rooms, czyli podziemne pomieszczenia dowodzenia wykorzystywane podczas II wojny światowej. To właśnie w tych salach alianci koordynowali działania wojskowe na Morzu Śródziemnym, a w 1943 roku przygotowywano operację Husky, czyli desant na Sycylię. Dziś można zobaczyć tam dawne stanowiska operacyjne, mapy i sprzęt komunikacyjny.
Zupełnie inne oblicze historii Malty prezentuje Narodowe Muzeum Archeologiczne. Wśród jego najcenniejszych eksponatów znajduje się Śpiąca Dama, niewielka prehistoryczna figurka odkryta w 1902 roku w podziemnym kompleksie ?al Saflieni. Z kolei Casa Rocca Piccola pozwala zajrzeć do dawnego życia maltańskiej arystokracji. W XVI-wiecznym pałacu zachowały się eleganckie salony, rodzinne pamiątki i podziemne schrony z czasów wojny. Co ciekawe, część budynku nadal pozostaje prywatną rezydencją rodziny De Piro.
Jedną z największych zalet Valletty jest możliwość poznawania miasta bez samochodu. Spacer główną ulicą Republic Street pozwala zobaczyć zabytkowe kamienice, pałace i charakterystyczne drewniane balkony zwane gallarijami. Warto zwrócić uwagę na ich kolory, które pięknie kontrastują z jasnym maltańskim wapieniem. Po drodze można zatrzymać się przy Fontannie Trytonów oraz nowoczesnej Bramie Miejskiej.
Jednym z najlepszych bezpłatnych punktów widokowych w Valletcie są Górne Ogrody Barrakka, z których rozciąga się panorama Wielkiego Portu oraz trzech historycznych miast: Birgu, Senglei i Cospicui. Poniżej ogrodów znajduje się Bateria Salutacyjna, gdzie odbywają się pokazy wystrzałów z armat. Osoby szukające spokojniejszego miejsca mogą wybrać Dolne Ogrody Barrakka, położone w pobliżu pomnika Siege Bell War Memorial.
Dobrym pomysłem jest również przeprawa promem. Z wody można podziwiać potężne fortyfikacje Valletty i panoramę miasta, której nie widać podczas spaceru jego ulicami. Wieczorem warto natomiast odwiedzić nabrzeże Valletta Waterfront, położone administracyjnie w sąsiedniej Florianie. Dawne magazyny portowe z XVIII wieku mieszczą dziś restauracje i kawiarnie. To dobre miejsce na zakończenie dnia po zwiedzaniu maltańskiej stolicy.