Co sprawiło, że powstała teoria Einsteina? Ten niemiecki naukowiec od najmłodszych lat przejawiał zainteresowanie fizyką i odznaczał się ogromną wyobraźnią nieograniczoną schematami. Dostrzegał potrzebę usunięcia niezgodności pomiędzy zasadą względności Galileusza a prawami elektrodynamiki. Zakładano bowiem, że każda fala (w tym światło) poruszając się w jakimś ośrodku ma względem tego środka określoną prędkość, natomiast dla obserwatorów w układach poruszających się jej prędkość jest inna. Z praw elektrodynamiki tymczasem wynikało, że światło jest falą, której prędkość jest zawsze taka sama, niezależnie od tego, z jaką prędkością porusza się obserwator. Rozwiązania zagadki podjął się m.in. nikomu nieznany urzędnik Szwajcarskiego Urzędu Patentowego w Bernie, Albert Einstein. Rozgłos przyniosły mu publikacje z 1905 roku, które choć początkowo nie zostały docenione, niebawem okazały się przełomowe. Jedną z nich była praca "O elektrodynamice ciał w ruchu", wprowadzająca szczególną teorię względności.
Czym jest teoria względności, co to takiego? Opublikowana w 1905 roku szczególna teoria względności to teoria czasoprzestrzeni i ruchu, która odnosi się głównie do inercjalnych układów odniesienia. Teoria ta zakłada, że prawa fizyki są wszędzie takie same, a prędkość światła w próżni jest taka sama dla wszystkich obserwatorów i we wszystkich kierunkach, nie jest natomiast zależna od prędkości źródła światła. Szczególna teoria względności służy wyjaśnieniu działania obiektów w czasie i przestrzeni, łącząc pojęcia czasu i przestrzeni w jeden termin określany mianem czasoprzestrzeni. Zgodnie z tą teorią prędkość, z jaką porusza się ciało, nie może być większa od prędkości światła. Nowe spojrzenie na czas i przestrzeń pozwoliło na pogodzenie elektrodynamiki Maxwella z zasadą względności. Sformułowana 10 lat później ogólna teoria względności jest teorią grawitacji, rozszerzającą prawo powszechnego ciążenia. Teoria ta tłumaczy, że zjawiska grawitacyjne są własnościami geometrycznymi zakrzywionej czasoprzestrzeni. Stanowi rozwinięcie szczególnej teorii względności, a Einstein pracował nad nią przez kilka lat, by przedstawić ją na wykładzie w Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie 25 listopada 1915 roku.
Ogólna teoria względności Einsteina została ogłoszona drukiem 20 marca 1916 roku. Z czasem znalazła zastosowanie w wielu dziedzinach życia. Dzięki odkrytym przez teorię względności prawom fizycznym możliwe jest między innymi poprawne funkcjonowanie nawigacji satelitarnej. Jak to się stało, że teoria Einsteina znalazła zastosowanie w globalnym systemie nawigacji satelitarnej GPS? Każde ciało obdarzone masą wywiera wpływ na geometrię czasoprzestrzeni. Ziemia ma sporą masę, zatem wywiera dający się zmierzyć wpływ na czasoprzestrzeń. Co prawda nie są to duże wartości, mowa jest tutaj o przesunięciu rzędu sekundy co niecałe 61 lat, ale w przypadku tak dokładnego systemu jak GPS, który oparty jest na bardzo precyzyjnym pomiarze czasu (rzędu nanosekund), zignorowanie tego efektu prowadziłoby do rozsynchronizowania systemu. Wyliczenia wskazują, że już po jednym dniu położenie odczytywane przez użytkownika GPS byłoby błędne o około 10 kilometrów. Z tego też względu zegary umieszczane w satelitach GPS są więc kalibrowane w taki sposób, by znajdując się na orbicie chodziły dokładnie w tym samym tempie, co zegary naziemne. Co ciekawe, ten sam zegar na powierzchni Ziemi chodziłby wolniej, niż zegar naziemny.
Przyjęło się mawiać, że dziełem życia Alberta Einsteina jest teoria względności. Einstein zdobył rozgłos dzięki publikacjom z 1905 roku, szczególnie pracy naukowej "O elektrodynamice ciał w ruchu". Pozwoliło mu to na rozpoczęcie pracy naukowej. W 1908 roku został profesorem na Uniwersytecie w Zurychu. Ciągle pracował nad uszczegółowieniem swojej teorii, co doprowadziło do opublikowania ogólnej teorii względności, która kilka lat później potwierdzona została eksperymentalnie. Co ciekawe, w jego pracy wspierała go pierwsza żona, Mileva Marić. To z nią konsultował swoje ustalenia, to ona pomagała mu w obliczeniach. Niektórzy biografowie sugerują wręcz, że miała ona współudział w opracowaniu teorii względności.
Zobacz też: Największy gryzoń świata waży więcej niż owczarek niemiecki i jest świetnym pływakiem