Obwiniamy o to niebieskie światło. Naukowcy studzą popularną teorię

Czy niebieskie światło z telefonu rzeczywiście psuje sen? Ekrany od lat obwinia się o problemy z zasypianiem i zaburzenia wydzielania melatoniny. Badania pokazują jednak, że wpływ telefonu na sen jest bardziej złożony. Liczą się także natężenie światła, pora ekspozycji i wieczorne nawyki.
Zasypianie z telefonem
Fot. DimaBerlin / shutterstock

Telefon przed snem dla wielu osób jest codziennością. Wiadomości, media społecznościowe albo jeden krótki film łatwo przeciągają wieczór. Za problemy z zasypianiem często obwinia się niebieskie światło emitowane przez ekran smartfona. Badania nie dają jednak podstaw do stwierdzenia, że właśnie ono odpowiada za wszystkie problemy ze snem. Czym innym jest wpływ światła na wydzielanie melatoniny, a czym innym wpływ korzystania z telefonu na porę zaśnięcia i jakość snu.

Zobacz wideo Von der Leyen: dzieci poniżej 13. roku życia bez dostępu do platform społecznościowych

Niebieskie światło wpływa na wydzielanie melatoniny. Nie oznacza to, że telefon przed snem zawsze pogarsza sen

Niebieskie światło może wpływać na rytm dobowy i wydzielanie melatoniny. Światło pomaga organizmowi rozpoznać porę dnia, a w siatkówce oka znajdują się światłoczułe komórki zwojowe zawierające melanopsynę, szczególnie wrażliwe na światło o krótszych falach. Biorą udział w regulacji rytmu dobowego i wydzielania melatoniny, hormonu związanego z biologiczną nocą. Jasne światło późnym wieczorem może ograniczać wydzielanie melatoniny, ale siła tego efektu zależy między innymi od natężenia światła i warunków ekspozycji.

Pokazuje to niewielkie badanie Y. Onodery, N. Kuboty, N. Miyagi, N. Matsuury, S. Muramatsu, Y. Kato i Y. Yamanaki, opublikowane w 2026 roku w japońskim czasopiśmie naukowym "The Tohoku Journal of Experimental Medicine". W eksperymencie uczestniczyło siedem zdrowych młodych osób dorosłych. Badacze porównali trzy warunki. Pierwszym było bardzo słabe światło o natężeniu poniżej 5 luksów, drugim jasne światło o natężeniu około 2000 luksów, a trzecim takie samo jasne oświetlenie połączone z noszeniem okularów blokujących fale krótsze niż 500 nanometrów. Poziom melatoniny mierzono na podstawie próbek śliny.

Jasne oświetlenie mocno ograniczało wydzielanie melatoniny. Gdy uczestnicy nosili okulary z filtrem, efekt był znacznie słabszy. Nie jest to jednak dowód na to, że niebieskie światło z telefonu powoduje problemy ze snem. Badacze nie sprawdzali korzystania ze smartfona, lecz reakcję organizmu na jasne sztuczne światło. Wyników tego eksperymentu nie można więc bezpośrednio przenosić na wieczorne patrzenie w ekran telefonu.

Telefon przed snem od lat interesuje naukowców. Badanie z 2014 roku pokazało różnice między ekranem a książką

Wpływ ekranów na sen badano między innymi w pracy opublikowanej w 2014 roku w czasopiśmie "Proceedings of the National Academy of Sciences", czyli "PNAS". Badanie objęło 12 osób, które przed snem czytały na iPadzie lub tradycyjną, drukowaną książkę. Naukowcy sprawdzali między innymi wydzielanie melatoniny, rytm dobowy oraz odczuwaną senność. U osób czytających na iPadzie odnotowano niższy wieczorny poziom melatoniny i przesunięcie rytmu dobowego. Wieczorem uczestnicy byli mniej senni, a następnego ranka bardziej senni i mniej czujni niż po czytaniu drukowanej książki. Badanie wykazało więc różnice między korzystaniem wieczorem ze świecącego ekranu a czytaniem książki, ale nie pozwalało przypisać całego efektu wyłącznie niebieskiej barwie światła. 

Prof. Jamie Zeitzer z Uniwersytetu Stanforda w Stanach Zjednoczonych, który bada wpływ światła na rytm dobowy, zwraca uwagę na zbyt szerokie interpretowanie tych wyników. W materiale BBC wyjaśniał, że problemem nie były same rezultaty eksperymentu. Chodziło raczej o późniejsze wnioski, w których niebieskie światło zaczęto przedstawiać jako głównego winowajcę problemów ze snem. BBC przywołało również przegląd 11 badań dotyczących ekranów i snu. W analizowanych pracach korzystanie z urządzeń z ekranami wiązało się ze średnim opóźnieniem zaśnięcia o około dziewięć minut. W przekazanych materiałach nie ma nazwisk autorów tego przeglądu ani miejsca jego publikacji. Sam wynik nie dowodzi też, że późniejsze zaśnięcie było spowodowane wyłącznie światłem emitowanym przez ekran.

Na sen wpływa nie tylko niebieskie światło z ekranu. Znaczenie ma również światło w ciągu dnia

Wpływ światła na sen nie zaczyna się dopiero wieczorem, gdy sięgamy po telefon. Prof. Jamie Zeitzer z Uniwersytetu Stanforda zwraca uwagę na ilość światła, z którą mamy kontakt przez cały dzień. Jasne otoczenie w dzień i ciemniejsze wieczorem tworzą wyraźniejszy kontrast między porą aktywności a odpoczynku. Znaczenie światła dziennego podkreśla także Håvard Kallestad z Norwegian University of Science and Technology w Norwegii. Zwraca uwagę na przebywanie na zewnątrz i kontakt z naturalnym światłem. Dla rytmu dobowego znaczenie mają więc warunki świetlne w ciągu całego dnia, a nie tylko światło z telefonu przed snem.

Znaczenie ma również to, co robimy na telefonie wieczorem. Angażujące treści mogą wydłużać czas korzystania z urządzenia i przesuwać moment jego odłożenia. W takiej sytuacji sama zmiana kolorów wyświetlacza na cieplejsze nie eliminuje wszystkich czynników związanych z wieczornym używaniem telefonu.

Problem z zaśnięciem
Problem z zaśnięciemFot. Volodymyr TVERDOKHLIB / shutterstock

Okulary blokujące niebieskie światło ograniczyły wpływ światła na melatoninę. Nie są jednak potwierdzonym sposobem na bezsenność

Czy okulary blokujące niebieskie światło pomagają zasnąć? Badanie Onodery i współautorów z 2026 roku nie daje podstaw do takiego wniosku, choć pokazało ich wpływ na wydzielanie melatoniny w określonych warunkach. Przy jasnym oświetleniu o natężeniu około 2000 luksów średnia supresja melatoniny wyniosła 87,3 proc. Po zastosowaniu filtra blokującego fale poniżej 500 nanometrów spadła do 19,2 proc. W eksperymencie uczestniczyło jednak tylko siedem osób, co trzeba brać pod uwagę przy interpretacji wyników.

Badanie pokazało, że w zastosowanych warunkach filtrowanie określonego zakresu światła ograniczało jego wpływ na wydzielanie melatoniny. Nie sprawdzano jednak, czy dzięki takim okularom uczestnicy szybciej zasypiali lub lepiej spali. Nie ma więc podstaw, by na podstawie tego eksperymentu przedstawiać okulary blokujące niebieskie światło jako sposób na bezsenność.

Szersze badania nad takimi filtrami również nie dają prostego rozstrzygnięcia. W 2026 roku w "Journal of Modern Rehabilitatio" opublikowano przegląd narracyjny dotyczący niebieskiego światła i jego związku ze snem. W przekazanym materiale nie ma nazwisk autorów tej publikacji. W przeglądzie opisano, że ekspozycja na niebieskie światło późnym wieczorem może ograniczać wydzielanie melatoniny i wpływać na cykl snu i czuwania. Wyniki badań nad stosowaniem filtrów różnią się jednak między badanymi grupami, dlatego autorzy wskazali na potrzebę dalszych kontrolowanych badań.

Czy niebieskie światło z telefonu psuje więc sen? Nie ma podstaw, aby przypisywać mu całą odpowiedzialność za problemy z zasypianiem. Światło może wpływać na melatoninę i rytm dobowy, ale znaczenie mają jego natężenie, pora oraz czas ekspozycji. Dłuższe korzystanie z telefonu wieczorem może również oznaczać późniejsze odłożenie urządzenia i późniejsze pójście spać. Badania nad melatoniną, porą zasypiania i jakością snu dotyczą powiązanych, ale różnych zjawisk.

Więcej o: